NL / EN / DE
zoek
Facebook Twitter YouTube Flickr contact
17-3 t/m 21-8 2011
Portretgalerij
 

Portretgalerij

Rijksmuseum Twenthe beschikt over een fraaie, representatieve verzameling portretten vanaf de 16de eeuw. In de Portretgalerij wordt hieruit een selectie getoond met als middelpunt twee van de vroegste portretten uit de collectie, een echtpaar van Joos van Cleve.

Het overzicht wordt aangevuld met een aantal bijzondere bruiklenen, zoals twee portretten van het echtpaar Deutz van Assendelft-Boreel door Friedrich Tischbein (1750-1812). Bezoekers worden uitgenodigd om aan de hand van deze schilderijen de ontwikkelingen van de portretkunst van ongeveer 1600-1800 in grote lijnen te volgen.
De meeste portretten zijn van burgers. Dankzij de opbloeiende handel nam in de loop van de 17de eeuw de rijkdom in de Noordelijke Nederlanden sterk toe. Welgestelde burgers kochten dure huizen en lieten zich vereeuwigen. Soms is het beroep van de geportretteerde af te lezen aan zijn bezigheden of aan instrumenten en gereedschappen om hem heen. De portretten uit deze tijd zien er deftig en enigszins streng uit om de status van de afgebeelden duidelijk te maken.
In de 18de eeuw, nog steeds een periode van grote welvaart, werden opdrachtgevers vaak geportretteerd tegen de achtergrond van hun landhuis of van een fraaie tuin. Zij nemen nu een meer ontspannen houding aan. Dit had te maken met nieuwe idealen over het natuurlijke in houding en gedrag die dankzij de schrijver en filosoof Jean-Jacques Rousseau populair waren geworden.

Van Cleve

Joos van Cleve wordt, zoals zijn naam al zegt, rond 1485 in of nabij de Duitse stad Kleef geboren. Later vertrekt hij naar Antwerpen om een loopbaan als schilder op te bouwen.
Het afgebeelde echtpaar behoorde zeker tot de gegoede burgerij en is rijk uitgedost, met kostbare stoffen en juwelen. Het is niet bekend wie de man en de vrouw zijn, de wapenschilden onderaan op de lijsten zijn niet thuis te brengen.
De schilderijen nemen een uitzonderlijke plaats in binnen het oeuvre van Van Cleve. De lijsten, die uit hetzelfde eikenhout zijn gesneden als de panelen, zijn gedecoreerd met een marmerpatroon. Bijzonder is ook het trompe-l'oeil
van de wijnranken en ganzenveer op de lijsten, waardoor de
voorstelling buiten de kaders doorloopt.

Tischbein

Friedrich Tischbein kwam oorspronkelijk uit Duitsland, maar was aan het einde van de 18de eeuw succesvol als portrettist in Nederland. Eerst was hij actief in Den Haag, waar hij onder meer portretten van de stadhouderlijke familie heeft gemaakt. Na reizen naar Italië en Duitsland vestigde hij zich in 1791 in Amsterdam. Zoals de meeste portretschilders uit die tijd vond hij zijn opdrachtgevers in het gegoede milieu.
Het echtpaar Deutz van Assendelft-Boreel schilderde hij in 1792. Andries Deutz van Assendelft was vrijheer - een soort baron - van Assendelft en Assumburg en kwam uit een belangrijke Amsterdamse bankiers- en regentenfamilie. Hij was ook actief in de politiek, onder meer als burgemeester van Amsterdam en lid van de Eerste en Tweede kamer. Zijn echtgenote Jacoba Boreel was eveneens afkomstig uit een vooraanstaande adellijke familie

Engelse invloed

Tischbein's portretten zijn altijd zeer verfijnd en charmant. Zijn stijl heeft internationale allure en werd dan ook omschreven als ‘on-Hollands'. Vooral Engelse kunstenaars hebben hem tijdens zijn reizen en zijn verblijf in Den Haag beïnvloed. De Engelse portretkunst was erg populair in de hoogste kringen, waar men zichzelf graag afgebeeld zag op de ongedwongen Engelse manier.
Typisch Engels is de kleding van het echtpaar. Jacoba is gekleed in een eenvoudige jurk die is bedoeld voor het buitenleven. Lange tijd had Frankrijk de toon aangegeven wat mode betreft, met elegante en luxueuze kleding. De Franse jurk, de robe à la Française, bestond uit vele lagen stof en had een sleep die vanaf de nek naar beneden liep. De robe à l'Anglaise, de Engelse variant, had geen sleep en Franse opsmuk en was daarmee gemakkelijker draagbaar. De natuurlijke en ogenschijnlijk nonchalante mode uit Engeland werd als vernieuwend gezien en was in de jaren tachtig en negentig van de 18de eeuw erg geliefd in vooraanstaande kringen

'Hand in het vest'

Ook de pose van de twee personen is Engels. Jacoba zit in een ontspannen houding op een stoel en Andries is zittend tegen een boom afgebeeld, waardoor het landelijke karakter wordt benadrukt. Zijn hand heeft hij in zijn vest gestopt. Deze 'hand in het vest'-pose was een reactie op de gebruikelijke Franse manier van poseren, die met meer flair en extravagantie gepaard ging. De ‘hand in het vest' is een pose van mannelijke stoerheid, met een vleugje bescheidenheid.
Engels is ook de landschapstuin op de achtergrond. Halverwege de 18de eeuw waren niet langer de geometrische, typisch 17de-eeuwse tuinen populair, maar raakte de Engelse landelijke stijl in de mode, met veel heuvels, beekjes en kronkelige paden.

Nu Verwacht Tentoonstellingsarchief 2013 2012 2011
De Vuurvogel
to be / herman de vries / verzamelingen
GOGBOT Festival 2011
Thomas Gainsborough onthuld
Nieuw in Enschede. Particuliere verzamelaars en Rijksmuseum Twenthe
Arno Kramer. Tekeningen
Portretgalerij
Ben Akkerman 1920-2010
Nicolaas Verkolje (1673-1746). De fluwelen hand
2010 2009 2008