Blog Floor Boogaart

Floor Boogaart (32 jaar) is kunsthistorica, nieuwsjunk en muziek- en kunstliefhebber. Voor Rijksmuseum Twenthe blogt zij over kunst, de actualiteit en alles daartussen.

Antiheldenverering (is niets nieuws onder de zon)

25 oktober 2012Terwijl in de sportwereld talloze wielerhelden als domineesteentjes om lijken te vallen door het vernietigende USADA-rapport over het dopinggebruik in Lance Armstrongs US Postal ploeg, is er vanuit de onderwereld een nieuw soort held opgestaan: Willem Holleeder, onze knuffelcrimineel. Holleeder is na het uitzitten van zijn straf uitgegroeid tot populaire antiheld. Voor sommigen zelfs tot cultfiguur, met een column in de Nieuwe Revu, een hit met rapper Lange Frans en een modellencontract voor een horlogemerk. Als Bekende Nederlander verschijnt hij op foto's met voetballers, cabaretiers en dj's. Onlangs kreeg hij zelfs de eer om de ‘shining star' te zijn in het tv-programma College Tour. Dat maakte behoorlijk wat tongen los in Nederland. Ik moet eerlijk bekennen dat ik gevoelig ben voor deze antiheldenverering. Ook ik zou waarschijnlijk een fotoverzoekje indienen bij Holleeder, mocht ik hem tegen het lijf lopen in zijn natuurlijke habitat: de Jordaan - daar woon ik namelijk.

Op zich is het verafgoden van figuren die iets op hun kerfstokje hebben niets nieuws onder de zon. Kijk naar de geschiedenis, daar hebben de grootste helden de meest brute gruweldaden uitgehaald tijdens hun veldtochten. Regelmatig werden zij heroïsch afgebeeld op schilderijen. Neem bijvoorbeeld de befaamde Alexander de Grote: Koning van Macedonië rond 336 v. Christus. In zijn tijd namen veroveraars en machthebbers het niet zo nauw met mensenrechten en werden vriend en vijand afgeslacht. Hij schijnt bijvoorbeeld zijn beste vriend Clitus te hebben vermoord tijdens een drankgelag. Niet heel vriendelijk. Van deze (anti)held en andere iconische figuren uit de oudheid zijn momenteel een aantal schilderijen en filmstills te zien in de tentoonstelling Rewind. De verbeelding van het verleden van Gerard de Lairesse tot Brad Pitt in Rijksmuseum Twenthe. In deze expositie worden grote historiestukken uit de 17de eeuw gekoppeld aan hedendaagse Hollywood spektakelfilms zoals Troy. Want, meent gastcurator Maaike Roozenburg, ze dienen hetzelfde doel: het verhaal en de emoties zo levendig mogelijk overbrengen op de beschouwer.

Vanaf dit vertrekpunt van Roozenburg maak ik een sprongetje naar het werk van de hedendaagse kunstenaar Anno Dijkstra, dat onlangs heftige reacties teweeg bracht. Dijkstra doet namelijk iets soortgelijks. Hij werkt veelal met iconische beelden uit de media en maakt daar hyperrealistische sculpturen van. Bijvoorbeeld van de neergestoken Theo van Gogh of het Napalmmeisje. Je zou ze ook wel moderne of hedendaagse historiestukken kunnen noemen - hoe tegenstrijdig dat ook klinkt. Onlangs raakte Anno Dijkstra in opspraak door een nogal luguber beeld van de vermoorde politicus Pim Fortuyn, liggend in een plas bloed, dat hij maakte voor de galerie 38 CC in Delft. Een installatie bestaande uit 120 identieke beeldjes, die de bezoekers na afloop van de expositie gratis mee naar huis mochten nemen. Volgens de kunstenaar heb je bij dit beeld als kijker veel emoties terwijl je niet bij de gebeurtenis zelf aanwezig was. Je kunt ‘de film' weer in je hoofd afspelen. Dat bizarre effect van de krantenfoto's en videobeelden die tot ons collectieve geheugen behoren, fascineert hem. Hij brengt net als de 17de-eeuwse historiestukken en de Hollywood blockbusters die in Rijksmuseum Twenthe getoond worden, het verhaal en de emoties zeer levendig over. Alleen is het heroïsche aspect in dit geval ver te zoeken; Fortuyn wordt in z'n meest hulpeloze en kwetsbaarste moment getoond. Het is dan ook de vraag of je zo'n macaber beeldje op de schoorsteenmantel wil hebben ‘prijken'? Nee, doe mij dan maar een kiekje met Holleeder.

Kunst, politiek en Henk & Ingrid

17 september 2012Het zal niemand ontgaan zijn: de verkiezingsstrijd. Gretig werd dit onderwerp door de media uitgebuit. Tot in den treure. De peilingen, debatten, interviews met lijsttrekkers vlogen je om de oren. Ontsnappen was niet mogelijk. Maar niet alleen de media lieten zich er wellustig door voeden, ook kunstenaars en muzikanten hielden zich er graag mee bezig. Denk bijvoorbeeld aan de razend populaire politiek-satirische Lucky TV-filmpjes van kunstenaar Sander van der Pavert voor De Wereld Draait Door. Of volkszanger Gerard Joling die zich ook aan het onderwerp waagde door er een paar ongezouten rechts georiënteerde blogs aan te wijden op zijn website. De meest opvallende reactie uit de culturele hoek op het huidige politieke klimaat kwam toch wel van zanger Bennie Jolink. Jan en alleman had het erover. De Achterhoekse zanger van de boerenrockband Normaal - ooit afgestudeerd als kunstenaar aan de AKI in Enschede - maakte onlangs een schilderij waarop PVV-leider Geert Wilders staat afgebeeld. Geflankeerd door nazileider Adolf Hitler en terrorist Anders Breivik. Deze discutabele verbeelding maakt deel uit van het artwork van de laatste cd van Normaal ‘Halve Soul Helemaol Høken' en fungeert ook als decorstuk voor de bijbehorende theatertour. Op de website van de band publiceerde de zanger een aanvullend betoog waarin hij zegt zich bont en blauw te ergeren aan het toenemende populisme in Nederland. Al met al ingrediënten voor een gegarandeerde rel, want hij kreeg zelfs doodsbedreigingen aan zijn adres.

Dit voorbeeld toont hoe diverse disciplines, in dit geval kunst, muziek en politiek kunnen samenvloeien. Of je het met Bennie Jolink eens bent of niet het raakt in ieder geval de kern van artistieke onafhankelijkheid en de vrijheid van meningsuiting. Met het schilderij wist hij een hoop mensen te raken want het leidde tot de verhitte discussies op nationaal niveau.

Arnoud Odding, directeur van Rijksmuseum Twenthe, wil met zijn Festival van de Verbeelding op 13 en 14 oktober ook de rafelranden tussen verschillende kunstdisciplines opzoeken. Hierbij zet hij vooral in op een innovatieve richting waarin de vrijheid van kunst voorop staat in plaats van de autonomie van kunst zoals dat van oudsher de traditie is. De werkzaamheid van kunst, en de betekenis hiervan voor de mensen vindt hij belangrijk. Een museum moet volgens hem een bruisend centrum zijn waarin grenzen tussen verschillende vakgebieden wegvallen. Een open huis voor Twentenaren en mensen daarbuiten waar bijvoorbeeld ook ruimte is voor politieke debatten. Deze grensvervaging of kruisbestuiving is niet nieuw, een trend die al veel langer aan de gang is in de museumwereld maar nog steeds volop in ontwikkeling en actueel. Zo vormde het een belangrijk thema voor de meest recente Documenta in Kassel.

Het was misschien niet de opzet van Jolink maar hij wist met zijn schilderij een brede doelgroep te bereiken. En natuurlijk kun je zeggen dat een controversieel werk nou eenmaal makkelijker scoort. Het zorgde er wel voor dat tout Nederland even in de ban was een schilderij. Ook mensen die normaliter niks met kunst van doen hebben. Dat is zeldzaam. In die zin ben ik het met Arnoud Odding eens en moet het museum onder andere een plek zijn waar ook ruimte is voor dit soort publieke discussies. Ook al is het niet museum-fähig. Volgens mij weet je dan als kunstinstelling wel veel meer mensen aan te spreken. Zelfs Henk en Ingrid!