Gemma Bottegal over helden en de heldendood

Gemma Bottegal (30) is kunsthistoricus en werkt sinds 2010 voor Rijksmuseum Twenthe. Gemma verbindt in haar blog de actualiteit met het museum en de collectie.

Helden sterven niet in hun slaap

Mijn loodgieter is een held. Zijn gezette one-pack en korte beentjes voldoen wellicht niet aan het plaatje van de stereotype held zoals je ze in de film ziet, maar hij kan mijn lekkende dak repareren. Zijn vaardigheden en flexibiliteit maken hem tot een nieuw soort held, een held van de 21ste eeuw. Bovendien bezit mijn loodgieter heldenmoed. Hij balanceerde gevaarlijk op het randje van de dakgoot om zichzelf vervolgens met een vloeiende slingerbeweging op mijn dak te werpen. Mijn man schok zich wild. 'Wat als hij van het dak valt?' wierp hij me toe nadat ik hem sussend toesprak. 'Ik graaf snel een gat in de tuin terwijl jij hem naar achteren sleept' antwoordde ik. Maar dat was een grap. De buren zouden dat hebben opgemerkt.

De ogenschijnlijke afwezigheid van angst voor de dood van mijn loodgieter zette me aan het denken. Wat is het toch met helden en de heldendood? De nieuwe tentoonstelling Rewind. Verbeelding van het verleden van Gerard de Lairesse tot Brad Pitt, die 13 oktober geopend wordt, toont helden uit de schilderkunst in combinatie met helden uit Hollywoodfilms zoals Achilles, Cleopatra en Jeanne d'Arc. Een ding hebben ze gemeen: ze zijn dood. Maar niet zomaar dood; ze hebben de dood gevonden zoals een held betaamt. Een onvergetelijke dood. Een dood die bijdraagt aan hun roem. Neem nou Achilles. Dat verhaal over Troje met al dat bloed en blote dames zou toch lang niet zo spannend zijn zonder al dat gedoe rondom die achilleshiel.

Een memorabele dood maakt je echter niet direct tot held. De arme man die laatst om het leven kwam doordat hij in de lucht tijdens een parachutesprong tegen een andere parachutist opbotste haalt wel het nieuws, maar ik verwacht niet dat zijn leven over honderd jaar in schilderkunst of Hollywoodfilms vereeuwigd zal zijn. De levensverhalen van bovengenoemde helden maakt een ding duidelijk: geen held zonder een memorabele dood. Dat is geen goed nieuws voor mijn loodgieter. Hij zal, om zijn heldendom eeuwig te kunnen handhaven, helaas op spectaculaire manier om het leven moeten komen. Ik hoop alleen dat ik het gat niet hoef te graven.

Ga terug

Zijn je de verbodsborden met het onderschrift 'ga terug' wel eens opgevallen op de uitrit van de snelweg? Stel je voor: je hebt een borreltje te veel op om het verlies van je lievelingspoes te verwerken en je draait per ongeluk de uitrit op in plaats van de inrit. Vanuit je betraande ooghoeken duikt plots het bord met de dreigende tekst 'ga terug' op. Ga je dan straatje keren op de uitrit met gevaar dat een automobilist met tachtig kilometer per uur je auto ramt? Lijkt me niet verstandig. Beter zou de tekst 'zet het voertuig stil de kant van de weg en bel het alarmnummer' zijn. Maar dat is zo lang voor een bordje.

Er is hier dus sprake van een verkeersbord waarbij het niet de bedoeling is dat je werkelijk doet wat het bord je opdraagt. Dat geldt voor wel meer overheidsadviezen. De Raad voor Cultuur heeft het ministerie geadviseerd om Rijksmuseum Twenthe te sluiten voor het publiek. Het advies stuit op verontwaardiging en ongeloof bij bezoekers, medewerkers en inwoners van Twente. Maar misschien gaat het hier wel om een advies dat niet letterlijk moet worden geïnterpreteerd. Rijksmuseum Twenthe moet niet sluiten, Rijksmuseum Twenthe moet anders gaan functioneren. In feite gaat het om een groter vraagstuk van de financiering van de culturele sector en het bestaansrecht van musea. Maar dat paste niet op het bordje van de Raad voor Cultuur.

De grootste vijand van Rijksmuseum Twenthe is nu de tijd. Het advies van de Raad voor Cultuur dwingt ons om binnen hele korte tijd een nieuw museumconcept neer te zetten.Herfsttooi 2.0. Festival van de Verbeelding op 13 en 14 oktober laat alvast een voorproefje zien van het nieuwe museumconcept. Rijksmuseum Twenthe gaat niet terug, maar keert wel 180 graden om.