Veronica Berkvens over Breitners 'Meisje in witte kimono'

Veronica Berkvens (56) is beeldend kunstenaar en docent beeldende vormgeving in Enschede. Voor haar lessen put zij regelmatig uit de collectie van Rijksmuseum Twenthe. Lees hier haar bespiegelen over Meisje in witte kimono van Breitner.

Verwondering op z'n fijnst

23 oktober 2012Aan de muur, in een stille zaal van Rijksmuseum Twente, hangt Meisje in witte kimono van de Nederlandse schilder George Hendrik Breitner ( 1857-1923). Dit schilderij, in een net niet vierkant formaat, hangt daar, in alle bescheidenheid, en het tilt de kijker over alle turbulentie van de 20ste- en tot nu toe 21ste-eeuwse richtingen in de beeldende kunst heen.

In een stapeling van patronen, ligt een meisje, Geesje Kwak, het model van Breitner voor zijn schilderijen van de kimonomeisjes, op een divan. Ze ligt compositorisch hoog in het beeld, gebogen naar rechts, bijna hoekig, met het hoofd op twee niet gedecoreerde kussens.

De divan en de vloer bestaan uit Perzische tapijten, wat Breitner de gelegenheid gaf om de diep rode kleur en de patronen te schilderen. Het meisje draagt een kimono, aanleiding voor Breitner om de motieven van vogels, takjes en bloemen als decoratie toe te voegen. Exotische elementen waren toentertijd in zwang en door meerdere kunstenaars toegepast. De kimono heeft een witte ondergrond, met rode en donkere motieven. Het rood in de kimono is feller van toon dan het rood in de achtergrond, en komt daardoor iets naar voren, net als het rood van haar mond, en de wonderlijk rode schaduwvlek onder haar arm.

Door die rode gloed steekt het meisje wat pips af. Haar gelaat is wat bleek voor zo'n jonge vrouw, maar zij is dan ook zeer jong gestorven. Opmerkelijk gegeven is dat Breitner zelf in die periode ook niet geheel gezond was. De levendigheid van zijn andere werk, de monumentale stadsgezichten van Amsterdam, ontbreekt in dit schilderij en maakt plaats voor intimiteit. Niet de bruisende bewegelijkheid en dynamiek van de stad, maar het introverte en stille van een model op een divan, een meisje in een kimono die haar hele lichaam bedekt; alleen haar gezicht en een deel van de armen en licht gevouwen handen laat zien.

In een losse toets schildert Breitner rode motieven op de witte kimono, witte motieven op de rode muur. Het schilderij lijkt bijna een-dimensionaal geschilderd. Alles op het gehele doek komt even belangrijk voor. Elk deel is even intensief maar vrijelijk geschilderd. Bijna lijkt het achteloos, ware het niet dat elke streek verf op zijn plek staat.

Tegenwoordig kunnen we op vele manieren kennis vergaren over kunst. Naast de bekende naslagwerken en boeken over kunstgeschiedenis is er internet waardoor we welk werk dan ook in onze huiskamer kunnen krijgen. De meerwaarde van het werk zien zoals het in werkelijkheid is, schuilt, behalve dat we het in de originele maten waarnemen ook in het feit dat het kunstwerk direct de communicatie met de kijker aangaat.

Meisje in witte kimono is tijdloos. Ze ligt of staat niet eens zozeer, ze zweeft en wordt door de kimono nog net binnen het beeld gehouden. De kimono is als een soort beeldhouwwerk om haar heen geschilderd en geeft houvast. Het meisje droomt, of slaapt half of is koortsig. Ze kijkt ons niet aan, ze balanceert tussen het hier en daar, het toen en nu. Geschilderd in 1893 vertelt het een universeel verhaal.

Ze ligt als het ware opgebaard in de bloemen, vogels vliegen met haar mee.

Geesje Kwak leeft niet meer, het kimonomeisje heeft het eeuwige leven. Breitner gunt ons met dit schilderij, mijns insziens een van de beste uit de serie, een blik in het tijdloze, het mysterie, het ondoorgrondelijke en tegelijk zo heldere.

Alleen deze bescheiden plek in het museum geeft zo'n bespiegeling. Verwondering op z'n fijnst.