Rijksmuseum Twenthe

Jaap Drupsteen. The Rhythm Painter

Vanaf 9 april t/m 6 november 2016 - Stel je een ruimte voor van ruim 400 vierkante meter met daarin twaalf kolossale, op wanden geprojecteerde, abstracte beelden. Licht hypnotiserende abstracties die zich blijven ontwikkelen. De beelden pulseren mee op het ritme van zeven verschillende muziekstromen die gesynchroniseerd zijn op één tempo. Beeld en muziek vloeien samen tot één sublieme ervaring, ofwel Synchresis. Het beeld swingt, net als de muziek. Dit is de installatie Rhythm Painter van Jaap Drupsteen, nu in RMT. 

Jaap Drupsteen is al bijna veertig jaar op zoek naar het perfecte samenspel tussen beeld en geluid. Zijn magnum opus op dit gebied is vanaf april 2016 te zien in Rijksmuseum Twenthe, onder de titel The Rhythm Painter - audiovisuele abstracties van Jaap Drupsteen.


The Rhythm Painter in RMT

The Rhythm Painter is een audiovisuele installatie die alle hoeken en wanden van een ruim 400 vierkante meter grote tentoonstellingszaal vult. Een installatie die bestaat uit tientallen audiovisuele composities die samensmelten tot één samenhangende belevenis. Een experience zouden we het noemen als dat begrip niet zo vaak gedachteloos was gebruikt. The Rhythm Painter is een opdracht voor een nieuw werk dat in twee vormen in de collectie van Rijksmuseum Twenthe wordt opgenomen. Enerzijds als de ruimtevullende installatie met twaalf verschillende projectievlakken en anderzijds als een enigszins gecondenseerd werk dat in een normale tentoonstellingszaal van tussen de 80 en 150 vierkante meter te installeren is. De presentatie in 2016 in Rijksmuseum Twenthe is dus site specific maar latere vertoningen kunnen aangepast worden aan een veelheid aan zalen.


Deze impressie van The Rhythm Painter maakte Jaap Drupsteen speciaal voor RMT: 


Wie is Jaap Drupsteen? 

Drupsteen is opgeleid aan de Academie voor Kunst en Industrie, Enschede (AKI). Hij werkte als grafisch ontwerper onder meer voor de NTS, NOS, VPRO en de VARA, waar hij zich specialiseerde in het maken van leaders, zoals die van Het Gat van Nederland, netstyling, muziekvideo's en videoproducties, en was creatief directeur van Signum (BBDO-groep). Grote bekendheid verwierf hij met het ontwerp van het Nederlandse paspoort en een serie bankbiljetten voor De Nederlandsche Bank ter waarde van: 10, 25, 100 en 1000 gulden. Deze biljetten werden uit de roulatie genomen met de introductie van de euro. Ook ontwierp hij de buitenkant van het gebouw van Beeld & Geluid in Hilversum. 



Een zoektocht naar Synchresis

Drupsteens werk is de uitkomst van een onderzoek naar Synchresis. Synchresis is een concept van de Franse componist en theoreticus Michel Chion. Synchresis beschrijft hij als the forging of an immediate and necessary relationship between something one sees and something one hears at the same time. Chion ontwikkelde zijn theorieën door veelvuldig toepassingen van geluid bij films te analyseren. Hij concludeert dat het samenvoegen van beeld en geluid een onontkoombaar effect heeft op de waarnemer. Hij noemt dat het audiovisuele contract: a kind of symbolic contract that the audio-viewer enters into, agreeing to think of sound and image as forming a single entity. Het effect is wederkerig. De waarneming van oog en oor worden door elkaars waarneming beïnvloed. Ze voegen waarde aan elkaar toe: on the one hand, sound shows us the image differently than what the image shows alone; on the other hand, image makes us hear sound differently than if the sound were ringing out in the dark. 



Een technisch probleem

De zoektocht naar de perfecte synchresis omvat niet alleen een artistieke vraag maar ook een al vele jaren durende technische queeste die Jaap Drupsteen, in samenwerking met anderen, pas recent heeft kunnen oplossen. Immers, er is veel software verkrijgbaar waarmee synchroniteit kan worden bewerkstelligd. Het universele probleem ervan is echter dat die animaties de audio volgen maar er niet direct door aangestuurd worden. Audio-opnames van ritmes, ook al zijn ze digitaal vastgelegd in de hoogste kwaliteit, worden in het visuele domein altijd golfvormen. Zelfs een droge, korte tik, heeft een minimale stijgtijd nodig om tot volle sterkte te komen. Audiogestuurde beeldpulsen blijven daardoor altijd wat wollig bewegen en laten nauwelijks onderscheid zien tussen grote en kleine geluiden. Ze zijn zelden opwindend. Ze gaan nooit 'swingen', zoals Drupsteen het uitdrukt. Dat lukt alleen met animaties die direct vanuit de muzikale bronnen worden aangestuurd en tot op de milliseconde nauwkeurig aanflitsen.



Verschillen in tijdmeting

Samen met de artistieke kwaliteit van de audiovisuele producties is synchroniteit de onderscheidende factor in het werk van Jaap Drupsteen. Een belangrijke oorzaak voor het gebrek aan synchroniteit moet worden gezocht in de verschillen in tijdmeting tussen de video- en audio-omgeving. De muzikale indeling in maten en tellen, in variabele tempi die tot ver achter de komma kunnen verschillen, sluit niet aan bij de lineaire, relatief grove tijdseenheden in FPS (frames per second) van de gereedschappen waarin visuele media gemaakt worden. Andersom werkt het beter. Muzieksoftware kent deze tijdconnectie wél - bij elke noot is wel een video-tijdcode te vinden - maar in de video ontwerp- en edit-omgeving vormt dit verschil een waterscheiding. Dat komt vooral aan het licht als bewegingen in beelden met ritmes moeten samenvallen. Repeterende patronen worden in de muzikale omgeving eenvoudig doorgekopieerd of  automatisch herhaald. In de film- en video-omgeving kan dat ook, maar elk te herhalen fragment kan slechts beginnen op vaste punten in de frame-rate van bijvoorbeeld 25 frames per seconde. Het werkt alsof die punten in een grof tandrad vallen. Na twee herhalingen zijn ze al zover verschoven dat het beeld asychroon loopt. Daarom zie je het ook nooit. In de video-omgeving is het probleem niet op te lossen met de bestaande software. Sinds 1979 heeft Jaap Drupsteen met met tussenpozen gewerkt aan technische oplossingen voor deze vraag. Omdat hij al decennia met zowel video- als muziekproduktie-software werkt is het hem gelukt om de waterscheiding op te heffen. Sinds ongeveer 2000 is hij in staat om motion graphics te produceren die in langdurig precieze synchroniteit met ritmes draaien in alle mogelijke tempi. 



Voor meer informatie over Jaap Drupsteen en zijn werk, zie www.drupsteen.nl