Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Verlangen naar echtheid en natuurlijkheid

Vandaag de dag leeft de discussie rondom borstvoeding nog volop. Gaat het niet over of het al dan niet in het openbaar gepast is dan gaat het wel over of natuurlijke dan wel kunstmatige borstvoeding het beste is voor je kindje. Over dat laatste maakte Tischbein met zijn familieportret een duidelijk statement: borstvoeding is het ‘natuurlijke’ en het natuurlijke is het goede. 

Het natuurlijke is het goede

Over dat laatste maakte Tischbein met zijn familieportret een duidelijk statement: borstvoeding is het ‘natuurlijke’ en het natuurlijke is het goede. Tischbeins boodschap staat niet op zichzelf maar reflecteert de destijds nieuwe ideeën over echtheid en natuurlijkheid en de daarmee gepaard gaande opkomende aandacht voor het gevoelsleven. En ook deze ideeën kwamen zeker niet uit de lucht vallen. Deze ideeën over natuurlijkheid, echtheid en gevoel in de tweede helft van de 18e eeuw hielden sterk verband met de idealen van Jean-Jacques Rousseau die hij in zijn boek Emile over de opvoeding presenteerde. De klassiek geworden openingszin uit dit boek luidde: ‘Alles is goed zoals het uit de handen van de Schepper komt, alles raakt verdorven in handen van de mens.De beschaving van de mens was geen vooruitgang, maar vormde juist een bedreiging. Uit dit inzicht werd zijn ideaal geboren van de mens in zijn natuurstaat, ofwel ‘de nobele wilde’.


De invloed van Rousseau

Daarnaast vond Rousseau dat de eerste fase van de opvoeding de vrouw toebehoorde, vrouwen moesten volgens hem de belangrijke taak van het geven van borstvoeding niet verzaken. Dit zou leiden tot een verstoring van de natuurlijke orde. Als moeders weer zouden gaan voeden, waren volgens hem veel problemen opgelost. De opvattingen van Rousseau zijn van grote invloed geweest op het laat 18e-eeuwse denken over de opvoeding en over borstvoeding in het algemeen. Dit was op meerdere gebieden te zien, bijvoorbeeld op modegebied. Zo maakten korsetten en jurken van stijve stoffen plaats voor zachte, soepel vallende japonnen die de natuurlijke vormen accentueerden en die makkelijk zaten bij het geven van borstvoeding. Ook in de werken van Tischbein zijn de ideeën van Rousseau over de natuur, gezin, de vrouw en borstvoeding duidelijk terug te vinden.



Jezelf zijn

Maar ook in onze algemene grondhouding klinken nog steeds de echo’s van Rousseau. Meer dan ooit wordt onze maatschappelijke overtuiging bepaald door het verlangen om bij je eigen natuur, bij jezelf, te blijven. We willen oorspronkelijk en authentiek zijn. Deze wens is te herkennen in Tischbeins familieportret en dit verklaart wellicht ook de aantrekkingskracht ervan. Op het familieportret zijn maatschappelijke grenzen losgelaten, evenals schaamte. De vrouw voedt openlijk haar kind, het wordt niet verstopt achter sjaals en lappen zoals tegenwoordig vaak het geval is. Wij mogen deelgenoot zijn van dit moment, dit authentieke tafereel. 


Auteur: Josien Beltman

Uit de catalogus bij de tentoonstelling