Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Tussen sentiment en humor

Bij veel 18e eeuwse werken dienden literaire bronnen als basis. Bij de portretten van Tischbein wordt vaak de link gelegd tussen de Engelse literatuur, denk Jane Austens Pride en Prejudice.

Net als bij Jane Austen

Een daadwerkelijk verband tussen Austen en Tischbein is echter alleen al vanuitchronologisch oogpunt niet mogelijk omdat deze pas na Tischbeins dood verscheen. Toch is een verwijzing naar de Engelse literatuur en de daarin behandelde gevoelens niet onterecht. Juist bij Tischbeins portretten is namelijk steeds gewezen op de invloed van de Engelse portretschilderkunst


Gezinsideaal als inspiratie

In meerdere schilderijen is Tischbeins talent voor met name het schilderen van vrouwen goed te zien. Wat ook in Tischbeins portretten naar voren komt is de nieuwe natuurlijke moederliefde, dit is duidelijk te zien op een familieportret waar de moeder haar kind openlijk de borst geeft. Er ontstond ook een nieuwe opvatting van natuurlijk vaderschap waarbij de opvoeding en de zorg voor de kinderen niet enkel als een taak van de vrouw werd gezien. Tischbein hield zich in deze periode intensief bezig met familieportretten. De pedagogische opvattingen van die tijd waren weer terug te zien in zijn schilderijen. In zijn familieportretten houden zowel de moeder als de vader zich bezig met het gezin, dit is vooral goed te zien in het portret van zijn eigen gezin. Het gezinsleven heeft een belangrijke invloed op het werk van Tischbein gehad. Een belangrijk aspect hierbij was de nieuwe rol van het kind, het kind werd steeds meer als individu gezien en ook werd het steeds vaker onderwerp van zelfstandige kunstwerken. De werken van Tischbein speelden een belangrijke rol bij deze veranderende rol van het kind.



Vooruitstrevend en geloofwaardig

Het gezin en de burgerlijke intimiteit en de ongedwongenheid en speelse kijk op kinderen, alles komt direct tot uiting in Tischbeins tekeningen. Tischbein had een talent voor het observeren van humoristische gebeurtenissen. Deze vertaalde hij in zowel vluchtige schetsen als gedetailleerd uitgewerkte tekeningen. Met het portret dat Tischbein van zijn eigen gezin maakte, verhief hij het ongedwongen, vrolijke gezinsleven tot ideaal. Met dit familieportret had hij een werk gecreëerd dat vooruitloopt op de schilderkunst van de 19e eeuw. Tischbein kan dan ook worden beschouwd als een van de meest vernieuwende schilders aan het einde van de 18e eeuw. Hij slaagde er als geen ander in gevoelens als intimiteit, genegenheid en authentieke vrolijkheid geloofwaardig af te beelden. 


Auteur: Justus Lange

Uit de catalogus bij de tentoonstelling