Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Ontbijtje

Een ontbijtje met brood, kaas, vis en bier. Dit schilderijtje (ca. 1615) vertelt ons iets over de eetgewoontes in de zeventiende eeuw. De haring op het rode bord is in mootjes gesneden en de lekkerste stukjes - die in het midden - liggen uitnodigend klaar om aan het mes geprikt te worden. 

Een toonstuk van welvaart of een aansporing tot matiging? 

Dit schilderij van Jacob van Hulsdonck (1582-1647) werd rond 1615 gemaakt. Aan de afgebeelde producten worden uiteenlopende betekenissen toegekend. Etenswaren als haring, brood, azijn en bier zijn in de Gouden Eeuw de pijlers van de Nederlandse economie. En het bordje van Chinees porselein verwijst naar de levendige handel van de Hollanders in oosters aardewerk. Enerzijds zou het schilderij daarmee de welvaart kunnen symboliseren. Anderzijds is de maaltijd, die bestaat uit varkenspoten en bier in plaats van wijn, betrekkelijk eenvoudig. In dit licht kan het stilleven juist worden opgevat als een aansporing tot matiging. 

Stilleven

De term stilleven wordt in de eerste helft van de zeventiende eeuw nog nauwelijks gebruikt. Voorstellingen worden meestal aangeduid met wat er op te zien is. Een bloemstuk, vissen of zoals in dit geval, een ontbijtje. In vergelijking met de uitbundige pronkstillevens van schilders als Willem Claesz. Heda en Willem Kalf is deze voorstelling betrekkelijk sober. De Antwerpse schilder Jacob van Hulsdonck maakt aan het begin van zijn loopbaan een aantal van dit soort ingetogen en huiselijke tafelstukken.