Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Restauratie portret Holbein - dag 2

Feroza Verberne Khurshid

10 December - De kleine oplostestjes langs de randen gingen op zich goed gisteren, maar de vernislagen zijn toch behoorlijk dik en vertonen en fijne netwerk craquelé. Dit is goed te zien onder de stereomicroscoop:

Op deze foto genomen door de stereomicroscoop is niet alleen de fijne craquelé netwerk in de vernislagen te zien, maar ook de onderliggende lacunes (grijsachtige vlekjes).

Bovenop het pakket van oude vernislagen zit ook een dikke laag was. Dit maakt het verwijderen van de vernislagen moeizaam. Een foto gemaakt onder de stereomicroscoop laat zien wat gebeurt als de vernislagen en de waslagen verwijderd worden: 

In het onderste deel van deze opname zijn de oppervlaktelagen (vernis en was) verwijderd. De structuur van de verflagen worden duidelijker zichtbaar. De witte rand is waar de vernis en waslagen ‘opzij’ zijn geduwd tijdens het verwijderen. Boven de witte lijn zie je net zoals op de eerste foto nog het craquelé patroon in de vernislagen.

Omdat de vernislagen lagen zo dik zijn en met name vanwege de waslagen is de voortgang langzaam. Het is nog zoeken naar de meest geschikte oplosmiddelen en de juiste verhoudingen.


Om te proberen er achter te komen wat gebeurd onder de vernis en waslagen, zijn Infrarood opnames vandaag gemaakt. Infraroodreflectografie (IRR) is een onderzoeksmethode waarbij een speciale camera die gevoelig is voor infrarode straling wordt gebruikt om optisch door de verflagen van een schilderij te dringen. Deze onderzoeksmethode kan onderliggende lagen zichtbaar maken en wordt voornamelijk gebruikt voor het onderzoek naar ondertekeningen en onderliggende schetsen. Echter, om een ondertekening met IRR goed zichtbaar te maken, moet deze in een zwart, koolstofhouden materiaal op een lichte ondergrond uitgevoerd zijn.

Helaas was er in dit geval niet veel te zien! Echter, we hadden al interessante röntgen foto’s van het werk, waarop veel van de onderliggende fenomenen zoals craquele en vullingen goed zichtbaar zijn. Zie hiervoor ook het detail in de header van deze blog.

Veel vragen vandaag van bezoekers over welke oplosmiddelen konden gebruikt worden voor het verwijderen van vernis van schilderijen. Er is eigenlijk geen kant en klaar antwoord op deze vraag. Elke verflaag is anders en elke vernislaag is anders. Daarnaast is een grondig vooronderzoek altijd noodzakelijk!