Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Restauratie Ontbijtje van Hulsdonck - dag 2

Edwina Brinckmann-Rouffaer

17 december - Vandaag zijn Ingeborg en ik begonnen met het bekijken van het schilderij met UV-fluorescentie. Dit maakt de veranderingen in de toplaag, de vernis, goed zichtbaar. De vernis fluoresceert heel sterk, wat kenmerkend is voor verouderde vernis. Ook is goed te zien dat de vernis in brede onregelmatige kwaststreken is opgebracht. In het op de foto donkere gedeelte (het kwart linksboven) is de vernis reeds verwijderd, het oplichtende gedeelte heeft nog de fluorescerende vernislaag. Zo is tevens goed te zien of er nog aan vernisresten aanwezig zijn in het deel waar inmiddels vernis verwijderd is.

Hieronder een overzichtsopname in gewoon licht van vanmorgen

Op de bladeren van de kleine groene citrusvruchten (een bezoeker suggereerde dat het hier Bergamot betreft) zitten verticale bruine strepen die niet helemaal logisch staan t.o.v. de bladstructuur. 

Foto van de bruine streperige laag op het blad; op het onderste blad (half onder het bordje) zit nog vernis, van de overige is de vernis al verwijderd:

Ze lossen niet op met de vernis en zijn derhalve ook geen onderdeel van de vernislaag die nu verwijderd wordt. Zijn het resten van glacis? Met glacis bedoeld men transparante, bindmiddelrijke verflagen. Deze transparante lagen zijn kwetsbaar en raken tijdens restauraties (althans vroeger) snel "verpoetst". Jacob van Huldonck wordt beschreven als een meester van het glacerende werken. Op dit schilderij zien we daar niet zo heel veel van, maar mogelijk is een deel van het subtiele glacis bij eerdere restauraties per ongeluk verwijderd; het werd wellicht aangezien voor verdonkerde oppervlaktelagen / vernislagen. Dat deze resten nu onlogisch lijken en wat storend zijn, komt doordat ze zijn blijven hangen in diepsels van penseelstreken in de ondergrond, bijvoorbeeld de kwaststreken waarmee de grondering op het paneel is aangebracht. Ik heb op een paar zeer kleine plekjes, met als hulpmiddel de microscoop, de bruine strepen op het blad met een scalpel "onderbroken", zodat het minder storend doorlopende lijnen zijn. 


Op internet hebben we voorbeelden gezocht van andere schilderijen van van Hulsdonck, om te zien of daar sprake is van bruinig glacis op bijvoorbeeld groene bladeren. We vonden een prachtig ander stilleven van van Hulsdonck, met verrassend veel overeenkomsten, met een foto waar diep op ingezoomd kan worden: 

http://www.johnnyvanhaeften.com/still-life-laid-table-basket-fruit-and-vegetables