Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Restauratie Ontbijtje van Hulsdonck - dag 3

Edwina Brinckmann-Rouffaer

18 december - Vanmorgen zijn we begonnen met het bekijken van het schilderij met de Infra-rood camera. Hiermee kun je door de verflagen heen kijken om te zien of zich daaronder een ontwerptekening bevindt, waarmee de kunstenaar zijn compositie al heeft voorbereid. Dat blijkt in dit schilderij niet het geval te zijn en dat verklaart dan ook dat de schilder pas tijdens het schilderen de opstelling van de voorwerpen in zijn stilleven heeft veranderd. Die veranderingen zijn nu met bloot oog al te zien, die veranderingen heten met een mooi woord "pentimenti". Olieverf kan bij veroudering transparanter worden, vooral als de verf loodwit bevat. Als die verf dan ook nog dun is opgebracht, zoals we dat in dit schilderij tegenkomen, kunnen onderliggende lagen zichtbaar worden. De meest in het oog lopende wijziging is die van de positie van het mes: aanvankelijk is het mes rechts van het rode bord met de vis geschilderd. In het eindresultaat is het mes helemaal naar links verplaatst , wel in precies dezelfde ligging: diagonaal van linksboven naar rechtsonder. 

We hebben ook de achterkant van het paneel met infra-rood bekeken. Het paneel is namelijk aan de achterkant bedekt met een witte grondering, waaroverheen een bruine houtkleur is geschilderd. Het paneel is dun, ca. 0,5 cm en zo'n beschildering aan de achterkant zorgt ervoor dat schommelingen in het omgevingsklimaat, te vochtige of juist te droge lucht, weinig invloed hebben. Het paneel is dan ook heel mooi vlak gebleven. Ik was benieuwd of op de achterkant, onder die verflaag, wellicht nog informatie zou staan, maar helaas was er niets bijzonders te zien. 


Tijdens de vernisafname, valt me eens te meer op hoe Van Hulsdonck de verf zodanig gebruikt dat hij daarmee ook de echte oppervlaktetextuur van materialen imiteert. Hij boetseert met de verf! Dat is in strijklicht goed te zien, bijvoorbeeld in de geschaafde boter op het chinese bord, maar ook prachtig in de huid van de citroen.


Veel bezoekers merken op dat je als restaurator zoveel geduld moet hebben. Ik antwoord dan dat dat voor mij geen verdienste is; ik hoef zogezegd geen geduld te oefenen want daar ben ik gewoon mee geboren. Net als deze Meikever, die als pop vier jaar en als de omstandigheden tegenzitten zelfs zeven jaar diep onder de grond kan wachten tot zijn geboortemoment als kever is aangebroken.