Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

Restauratie Portret Holbein - Dag 6

Vandaag is de eerste fase van de restauratie afgerond. De vernislagen zijn verwijderd, ten minstens de lagen die wel verwijderd konden worden. Er blijven nog resten van vermoedelijk een zeer oude olievernis die niet verwijderd kan worden zonder de oorspronkelijke verflagen te beschadigen.

De volgende fase van de restauratie wordt het vullen van lacunes, het corrigeren van het niveau van oude vullingen en het retoucheren van de lacunes.


Voordat aan deze fase begonnen kan worden is een dunne laag tussenvernis aangebracht. Deze vernislaag heeft verschillende functies. Ten eerste vormt het een isolatie- of beschermlaag tussen de oorspronkelijke verflagen en de retouches die worden uitgevoerd om het schilderij een esthetische eenheid te geven. Daarnaast, zonder vernis is de originele verf mat en onverzadigd. De tussenvernis zorgt voor een verzadiging van de kleuren en maakt dan ook het retoucheerproces mogelijk.  



Foto na het verwijderen van de vernislagen en de oude retouches en overschilderingen.


Hierboven zie je het resultaat van het tussenvernis: de kleuren zijn weer verzadigd en het schilderij heeft weer diepte en glans gekregen.


Het is nu zichtbaar hoe beschadigd het werk is. Er zijn veel lacunes, vooral in de kleding (alle beigeachtige plekjes), een paar in het gezicht en op de hoed, alsmede een grotere lacune (gevuld) langs de verbinding tussen de planken waarvan de drager van het werk is gemaakt. Inderdaad, de drager van dit portret is een eikenhouten paneel dat uit twee planken bestaat. Vanaf de achterzijde gezien, is de rechterplank het smalst. 


Het is ook interessant om de staat van het werk te vergelijken met aantekeningen die zijn gemaakt op de werktekening voor behandeling (werktekening opgesteld door Sandra Weerdenburg in 1996): 


Scan Werktekening, opgemaakt door Sandra Weerdenburg in 1996.


Hier zie je dat sommige retouches groter leken dan ze werkelijk waren en andere waren toen niet zichtbaar.


Tijdens de behandeling bleek bovendien dat in strijklicht er veel opstaande craquelé te zien was. Hieronder is een strijklicht-foto voor behandeling:


Foto Strijklicht, voor behandeling.


Het was niet mogelijk om de opstaande verflagen te behandelen voordat de vernislagen verwijderd waren omdat deze zo dik waren dat de consolidatiemiddel niet door deze lagen voldoende kon doordringen. Hierom ook heeft het verwijderen van de vernislagen lang geduurd.


Echter, na verwijderen van de vernislagen bleek het toch niet mogelijk om te opstaande verf verder te planeren (vlak te maken). Met behulp van de stereomicroscoop is de hechting van de verflagen nauwkeurig gecontroleerd en het bleek dat de verflagen toch goed vast zaten. De randen van de verflagen waren zodanig dichtbij elkaar, bijna overlappend en dit betekende dat elke poging van planeren van de opstaande craquelé alleen maar meer beschadiging aan de verflagen zou brengen. Dit kan, onder andere, verklaard worden door de werking van het houten paneel (krimpen en uitzetten van hout). Op de detailfoto hieronder zie je de configuratie van de opstaande verflagen (voor vernisafname):


 Detailfoto opstaande craquelé