Rijksmuseum Twenthe - Het kunstmuseum van Enschede

J.F.A. Tischbein

De Duitse familie Tischbein was in de 18de eeuw rijk gezegend met artistiek talent. Talrijke vaders en zonen, ooms, neven en nichten waren schilder van beroep, meestal portretschilder. Aan drie van de meest succesrijke leden van de familie werd in 2005 in Kassel en Leipzig de tentoonstelling 3 x Tischbein und die europäische Malerei um 1800 gewijd. Het werk van Johann Heinrich de Oude en zijn beide jongere neven Johann Heinrich Wilhelm (bekend van het portret Goethe in de Campagna, in het Städel Museum in Frankfurt) en Johann Friedrich August was voor bezoekers een openbaring. Van deze drie was Johann Friedrich August verreweg de meest vooruitstrevende en spannende kunstenaar. 


Uitgerekend deze Tischbein is in Nederland geboren. Johann Friedrich August kwam in 1750 ter wereld in Maastricht toen zijn vader, Johann Valentin – de naam van vele mannelijke Tischbeins begint verwarrend genoeg met Johann – de levensgrote portretten van negen militaire oud-gouverneurs van de vesting Maastricht portretteerde voor een bijzondere galerij. Na een opleiding bij zijn oom Johann Heinrich in Kassel kwam ‘J. F. A.’, zoals wij hem voor het gemak zullen aanduiden, in dienst bij de vorst Von Waldeck und Pyrmont in Bad Arolsen. Deze stelde hem in de gelegenheid zijn studie in Italië en Frankrijk te voltooien. In het tijdvak 1781-1794 kwam J. F. A. voor lange perioden naar Den Haag en Amsterdam om als geliefd portretschilder – hij kwam tot ruim 150 portretten alleen al in Nederland – onder meer het stadhouderlijk gezin van Willem V en Wilhelmina van Pruisen te vereeuwigen. Het zou vanwege zijn prominente rol als portrettist van zo veel gerenommeerde Nederlanders voor de hand liggen dat aan het werk van deze Tischbein, die vanwege zijn aanstelling in 1800 als directeur van de kunstacademie in Leipzig de ‘Leipziger Tischbein’ wordt genoemd, in Nederland ruimschoots aandacht is geschonken. Dat valt tegen. 


Er is in ons land welgeteld één tentoonstelling over zijn werk te zien geweest: in 1987 in Amsterdam. Daar draaide het vooral om de Nederlandse portretten. Dat Tischbein met zijn gevoelige schilderijen van losjes, ontspannen poserende mannen, vrouwen en kinderen, elkaar met veel liefde bejegenende gezinsleden én een flink aandeel voor het buitenleven een van de belangrijkste wegbereiders was van de Duitse Romantische schilderkunst, dat verhaal is tot nu toe voor het Nederlandse publiek niet zichtbaar gemaakt. Evenmin dat hij als een van de meest vooraanstaande beeldende kunstenaars de ideeën van Jean-Jacques Rousseau en diens geestverwanten over het belang van het gevoel, de waarde van een warm gezinsleven, van eenvoud, van nauwe betrokkenheid bij de natuur visueel tot uitdrukking bracht. Daarmee is de tentoonstelling in Enschede baanbrekend. En niet alleen om deze reden, maar ook omdat de buitengewoon aantrekkelijke tekeningen van Tischbein nooit eerder zoveel verdiende aandacht hebben gekregen.

RMT J.F.A. Tischbein

Tischbein en de ontdekking van het gevoel 

7 september 2019 t/m 19 januari 2020 - In nauwe samenwerking met Paleis Het Loo in Apeldoorn en de Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel organiseert Rijksmuseum Twenthe een omvangrijke overzichtstent ...

Lees meer
RMT J.F.A. Tischbein

Eenvoudig, eerlijk, gevoelig en vooral: natuurlijk

Als je naar enkele portretten van Johann Friedrich Tischbein kijkt, zien deze er nauwelijks geregisseerd uit. Toch werd er bij portretten in de 18de eeuw goed nagedacht over wat men wilde laten zien e ...

RMT Voorbij

Gratis openingsfestival - Herfsttooi: Happy Together

14 & 15 september - Ter gelegenheid van de tentoonstelling Johann Friedrich August Tischbein en de ontdekking van het gevoel pakt Rijksmuseum Twenthe groots uit met Herfsttooi, het gratis festival ...

Lees meer
RMT J.F.A. Tischbein

Catalogus bij de tentoonstelling

Bij de tentoonstelling Johann Friedrich August Tischbein heeft RMT in samenwerking met Waanders uitgeverij een catalogus uitgegeven. Deze catalogus bevat veel beeldmateriaal en verhalen waarin een nie ...

RMT J.F.A. Tischbein

Biografie J.F.A. Tischbein

De Duitse familie Tischbein was in de 18de eeuw rijk gezegend met artistiek talent. Talrijke vaders en zonen, ooms, neven en nichten waren schilder van beroep, meestal portretschilder. Johann Friedric ...

Lees meer
RMT J.F.A. Tischbein

Tussen sentiment en humor

Bij veel 18e eeuwse werken dienden literaire bronnen als basis. Bij de portretten van Tischbein wordt vaak de link gelegd tussen de Engelse literatuur, denk Jane Austens Pride en Prejudice

Lees meer
RMT J.F.A. Tischbein

Verlangen naar echtheid en natuurlijkheid

Vandaag de dag leeft de discussie rondom borstvoeding nog volop. Gaat het niet over of het al dan niet in het openbaar gepast is dan gaat het wel over of natuurlijke dan wel kunstmatige borstvoeding h ...