Rijksmuseum Twenthe verwerft “Calculating Empires”, de grootste hedendaagse kunstaankoop in zijn geschiedenis
ENSCHEDE, november 2025 — Rijksmuseum Twenthe heeft de monumentale installatie Calculating Empires: A Genealogy of Technology and Power Since 1500 aangekocht van de kunstenaars en onderzoekers Kate Crawford en Vladan Joler. De 24 meter brede cartografie is de grootste hedendaagse kunstaankoop ooit voor het museum.
Vanaf 30 november 2025 is de installatie vijftien maanden te zien in een solopresentatie.
Een visueel manifest over macht en technologie
Met Calculating Empires brengen Kate Crawford (Australië, 1976) en Vladan Joler (Servië, 1977) op indrukwekkende wijze in beeld hoe macht en technologie altijd met elkaar verwerven zijn geweest. Calculating Empires is een cartografie die is te lezen als een tijdlijn van 1500 tot nu, beginnend met de revolutionaire uitvinding van de boekdrukkunst in de 15de eeuw, tot de stormachtige ontwikkeling van artificial intelligence waar we nu middenin zitten.
De installatie, samengesteld uit meer dan duizend kleine teksten en handgemaakte illustraties, omsluit de bezoeker letterlijk en toont hoe vijf eeuwen technologische ontwikkeling samenhangen met zaken als automatisering, communicatie-infrastructuren, onderwijs, kolonialisme, militarisering, uitsluiting én insluiting.
Actuele context
De thematiek van Calculating Empires is actueler dan ooit. Terwijl artificial intelligence en Big Tech de samenleving in razend tempo veranderen, groeit wereldwijd de concentratie van macht in de handen van enkele technologiebedrijven. “Technologie heeft fundamentele consequenties voor de machtsverhoudingen in de samenleving,” waarschuwde hoogleraar Reijer Passchier eerder dit jaar in de Volkskrant. Volgens hem vormt zich een nieuwe aristocratie van extreem rijken, vergelijkbaar met het feodale stelsel van vroeger, alleen is het productiemiddel van nu niet langer land, maar data en technologie.
Precies deze historische continuïteit vormt de kern van Calculating Empires: Crawford en Joler laten zien dat de verstrengeling van technologie en macht geen fenomeen van vandaag is, maar al eeuwenlang samenlevingen vormt.
De kunstenaars
Kate Crawford (Australië) is een internationaal gerenommeerd wetenschapper op het gebied van kunstmatige intelligentie, kunstenaar en auteur. Ze is hoogleraar aan de University of Southern California (USC), senior onderzoeker bij het Microsoft Research Lab (MSR NY) en auteur van het bekroonde boek Atlas of AI(Financial Times boek van het jaar). Ze werd door TIME100 uitgeroepen tot een van de meest invloedrijke personen op het gebied van AI. In 2025 won ze samen met Vladan Joler de Zilveren Leeuw op de Biënnale van Venetië voor Calculating Empires.
Vladan Joler (Servië) is een academicus, onderzoeker en kunstenaar. Zijn werk is een mix van kritisch ontwerp, dataonderzoek en cartografie. Hij is hoofd van Share Lab, een data gedreven onderzoeksteam dat zich richt op het zichtbaar maken van verborgen infrastructuren van het internet en de macht van algoritmes. In 2025 won hij samen met Kate Crawford de Zilveren Leeuw op de Biënnale van Venetië voor Calculating Empires.
Kate Crawford & Vladan Joler portrait – Photo/ Patrick Toomey Neri
Internationale erkenning
Hun eerdere gezamenlijke werk Anatomy of an AI System (2018) bevindt zich in de collecties van het Museum of Modern Art (New York), het V&A Museum en het Design Museum in Londen.
Ook Calculating Empires heeft inmiddels een indrukwekkende internationale tentoonstellingsgeschiedenis. Zo werd het werk gepresenteerd tijdens de Biënnale van Venetië, waar het veel aandacht trok van zowel pers als publiek.
Crawford en Joler ontvingen voor hun gezamenlijke oeuvre inmiddels drie internationale onderscheidingen, waaronder de Grand Prize for Artistic Exploration van de Europese Commissie en de Internationale Prijs van de Boghossian Stichting (2024). Volgens de jury “daagt Calculating Empiresons uit om onze relatie met de huidige socio-technische structuren te herdefiniëren om te begrijpen waar we vandaan komen, en te verbeelden waar we naartoe kunnen gaan.”
Waarom in Rijksmuseum Twenthe
De aankoop van Calculating Empires sluit direct aan bij het tentoonstellings- en verzamelbeleid van Rijksmuseum Twenthe, waarin beeldende kunst wordt verzameld die reflecteert op de samenleving. Binnen dat beleid richt het museum zich met de programmalijn The Tech Divide op de invloed van technologie op ons leven, onze samenleving en onze waarden. Calculating Empires is daarin een sleutelwerk: een monumentale, visuele analyse van vijf eeuwen machts- en kennissystemen, die laat zien hoe wereldbeelden worden gevormd én geprogrammeerd.
Het werk sluit bovendien aan bij eerdere aankopen van het museum, zoals Het weefsel der mensheid van Carlijn Kingma (2020), dat de sociale structuren van samenlevingen in kaart brengt, en New New Babylon van Jonas Staal en Orwell Yellow White II van Jenny Holzer. Samen vormen deze werken een krachtig ensemble rond thema’s als kennis, macht, ideologie en verbeelding, een kerngebied in de collectie van Rijksmuseum Twenthe.
Met deze aankoop voegt het museum niet alleen een baanbrekend hedendaags werk toe aan de Collectie Nederland, maar verwerft het ook een instrument om bezoekers te laten nadenken over de wereld van vandaag en over de toekomst die we samen vormgeven.
Solotentoonstelling
De installatie wordt vanaf 30 november 2025 t/m januari 2027 gepresenteerd in een solotentoonstelling in de vorm van een ellips. De presentatie wordt verrijkt met verschillende historische objecten die te zien zijn op de kaart of waarnaar wordt verwezen. De objecten zijn afkomstig uit de collecties van Rijksmuseum Twenthe, De Museumfabriek en Kasteel Twickel.
Zes edities
Van Calculating Empires bestaan wereldwijd slechts zes edities.
Met deze aankoop heeft Rijksmuseum Twenthe de enige editie verworven die zal worden opgenomen in een publieke collectie in Nederland.
Daarmee positioneert het museum zich internationaal als voorloper op het snijvlak van kunst, technologie en maatschappij.
