In 2021 nam Christiaan Zwanikken als tweede kunstenaar zijn intrek in Het Groene Lab, de groene werkplaats van Rijksmuseum Twenthe. Zwanikken is bekend om zijn kinetische sculpturen, waarin mens, dier en machine samenvloeien. De laatste jaren manifesteert Zwanikkens interesse voor de botanische wereld zich steeds nadrukkelijker in zijn werk. Dit heeft geleid tot multisensorische installaties waarin onderzoek naar planten én planten zelf een centrale rol innemen.
De interesse voor de plantenwereld en biodiversiteit had Zwanikken altijd al. Vanaf het begin van zijn kunstenaarschap speelt de relatie van de mens tot zijn natuurlijke en technologische omgeving een rol in zijn werk. Maar sinds een aantal jaren zijn planten een expliciet onderwerp van onderzoek. Zo ontdekte hij in het natuurgebied rondom zijn studio in Portugal een zeldzame lavendelsoort, die hij is gaan bestuderen en vermeerderen. Zwanikken raakte steeds meer gefascineerd door wat hij noemt de ‘superieure zintuiglijkheid’ van planten. Zoals de wijze waarop planten reageren op hun omgeving en hoe ze met elkaar communiceren via allerlei chemische en biologische processen. Zijn installaties zijn enerzijds ‘observatoria’ waarin hij al die processen onderzoekt en anderzijds zijn ze de artistieke resultaten van die zoektocht.
Zintuigelijke installaties
Technologie is een belangrijk element in het werk van Zwanikken. In zijn recente werken gebruikt hij de technologie om al die wonderlijke eigenschappen van planten die veelal aan ons voorbij gaan ervaarbaar te maken. Een sprekend voorbeeld is de installatie Nose Patrol, die bestaat uit twee kinetische sculpturen die als kanonnen aromatische wolkjes uitstoten die zichtbaar, hoorbaar én voelbaar zijn. Voor de geuren worden natuurlijke plantenstoffen gebruikt in de vorm van essentiële oliën, hydrolaten en tincturen die door de kunstenaar zelf zijn gemaakt. Op deze manier laat Zwanikken via verschillende zintuigen het publiek de intensiteit van natuurlijke geuren ervaren.
Inhoudelijk vertrekpunt
Het vertrekpunt van Zwanikkens jongste werk is de veronderstelling dat de menselijke activiteiten die klimaatverandering en afname van biodiversiteit veroorzaken, symptomen zijn van een groter probleem ten aanzien van hoe wij de wereld ervaren. Terwijl technologie steeds meer onze levens binnendringt, neemt de rol van de gevoelige ervaring van de omgeving af. Volgens Zwanikken wordt het zonder empathie voor biodiversiteit praktisch onmogelijk om een stabiele psychologische basis op te bouwen die nodig is om de huidige milieucrises op te lossen. Het opnieuw verbinden van de creativiteit van de menselijke geest met de intelligentie van biodiversiteit is de enige manier om de balans tussen de mens en andere levensvormen te herstellen, aldus Zwanikken.
Het Groene Lab
Het project van Christiaan Zwanikken speelt zich zowel binnen als buiten de muren van het museum af. In de binnentuin van RMT, die vorig jaar is getransformeerd in een groene werkplaats voor kunstenaars én publiek, zal hij een proefveld aanleggen met een zeldzame lavendelsoort die hij ontdekte rondom zijn Portugese studio. Deze excentrieke lavendelplant heeft een kruidige geur, een bijzondere manier van groeien en bijzondere chemische eigenschappen. Om deze redenen is de plant een belangrijk ingrediënt voor Zwanikkens werk, waaronder de eerdergenoemde geurkanonnen. In het museum zelf is de tentoonstelling Sheer Seeds and Monochrome Instability te zien, met een aantal recente installaties en sculpturen, en een nieuw werk getiteld Hypergravity Bio Portal dat speciaal voor dit project is ontwikkeld.
